Bài viết được tham vấn bởi Ông Nguyễn Thành Danh, truyền nhân đời thứ 4 dòng họ Lương y Nguyễn Văn Thơm, chuyên gia Đông y tại Dược Bình Đông, giàu kinh nghiệm điều trị các bệnh lý xương khớp.

Khớp gối là một trong những khớp lớn nhất và quan trọng nhất trong cơ thể con người, với cấu tạo phức tạp bao gồm nhiều thành phần phối hợp chặt chẽ. Đây là khớp nối giữa xương đùi (phía trên) và xương chày (phía dưới), cùng với sự tham gia của xương bánh chè ở phía trước. Không chỉ đóng vai trò nâng đỡ trọng lượng toàn bộ cơ thể, khớp gối còn hỗ trợ các hoạt động hàng ngày như đứng, ngồi, đi lại và chạy nhảy. Nhờ sự linh hoạt này, khớp gối giúp duy trì sự cân bằng và ổn định cho cơ thể trong mọi tư thế. Để hiểu rõ hơn, chúng ta sẽ khám phá chi tiết về chức năng và cấu tạo của khớp gối.

Chức năng của khớp gối

Khớp gối đóng vai trò thiết yếu trong hệ vận động, giúp con người thực hiện các hoạt động cơ bản một cách mượt mà và hiệu quả. Với cơ chế hoạt động giống như một bản lề sinh học, khớp gối cho phép chuyển động gập và duỗi, đồng thời hấp thụ lực tác động để bảo vệ các bộ phận khác. Phạm vi vận động của khớp gối thường dao động từ 0-2 độ khi duỗi thẳng đến 130-140 độ khi gập tối đa, tùy thuộc vào độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Nếu thiếu sự linh hoạt từ khớp này, các hoạt động hàng ngày có thể trở nên khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Cụ thể, những chức năng quan trọng của khớp gối bao gồm:

• Nâng đỡ trọng lượng cơ thể: Khi đứng, đi lại hoặc mang vác vật nặng, khớp gối chịu lực chính từ toàn bộ phần trên cơ thể, giúp phân tán áp lực và duy trì sự vững chãi, đặc biệt trong các hoạt động kéo dài hoặc cường độ cao.
• Duy trì sự ổn định và cân bằng: Khớp gối tạo nên nền tảng vững chắc để giữ thăng bằng khi thay đổi tư thế đột ngột, di chuyển trên địa hình gồ ghề hoặc thực hiện các động tác xoay người.
• Giảm xóc và hấp thụ lực: Trong các hoạt động như chạy nhảy hoặc hạ thấp người, khớp gối giúp phân tán lực tác động xuống chân, hạn chế tổn thương cho xương ống chân và các khớp liên quan, nhờ lớp sụn và dịch khớp hoạt động như bộ giảm shock tự nhiên.

Giải phẫu cấu tạo của khớp gối

Khớp gối được hình thành từ sự kết hợp hài hòa giữa xương, sụn, dây chằng, cơ bắp, gân và bao khớp, tạo nên một cấu trúc linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo tính ổn định cao. Mỗi thành phần đều có chức năng chuyên biệt, hỗ trợ lẫn nhau để khớp hoạt động trơn tru. Nhờ đó, khớp gối không chỉ chịu lực mà còn cho phép phạm vi chuyển động rộng. Cụ thể, khớp gối sẽ gồm các cấu tạo như hình minh họa bên dưới:

Xương khớp gối

Các xương trong khớp gối đóng vai trò là khung xương chủ lực, không chỉ nâng đỡ trọng lượng cơ thể mà còn duy trì sự ổn định trong suốt quá trình vận động. Sự gắn kết giữa ba loại xương chính tạo nên độ linh hoạt cần thiết cho khớp hoạt động hiệu quả, đồng thời bảo vệ các mô mềm xung quanh.

• Xương đùi: Là phần xương dài nằm phía trên, đầu dưới của xương đùi tạo thành hai lồi cầu tròn khớp với xương chày, giúp truyền lực từ thân trên xuống dưới một cách mượt mà.
• Xương chày: Là xương lớn phía dưới khớp gối, đầu trên tiếp xúc với xương đùi và chịu trách nhiệm chính trong việc đỡ toàn bộ trọng lượng từ thân trên, đảm bảo sự vững chãi khi đứng hoặc di chuyển.
• Xương bánh chè: Nằm phía trước khớp, là xương nhỏ có hình tam giác, giúp bảo vệ khớp gối khỏi va chạm và đóng vai trò như điểm tựa tăng lực cho cơ tứ đầu đùi khi duỗi chân.

Sụn khớp gối

Sụn trong khớp gối đóng vai trò như lớp áo giáp bền bỉ, giúp bảo vệ đầu xương trước các tác động cơ học trong quá trình vận động. Nhờ khả năng giảm ma sát và hấp thụ lực tốt, sụn góp phần duy trì sự ổn định, trơn tru cho toàn bộ cấu trúc khớp gối, đặc biệt quan trọng trong các hoạt động lặp lại.

• Sụn khớp: Là lớp mô trơn mịn bao phủ bề mặt đầu xương, giúp các đầu xương trượt lên nhau mà không gây đau hay tổn thương, đồng thời đóng vai trò như lớp đệm chịu lực, giảm áp lực lên nền xương khi đi lại hoặc vận động mạnh.
• Sụn chêm: Là hai miếng sụn hình chữ C nằm xen giữa xương đùi và xương chày, với độ đàn hồi dẻo dai giúp phân tán lực nén từ cơ thể, hạn chế va đập trực tiếp lên sụn khớp.

Dây chằng

Dây chằng là thành phần quan trọng giúp giữ vững cấu trúc khớp gối, hạn chế các chuyển động sai lệch và ngăn ngừa tình trạng trật khớp hay xoay lệch trong quá trình vận động. Chúng được chia thành nhiều loại, mỗi loại đảm nhận vai trò kiểm soát hướng chuyển động cụ thể.

• Dây chằng chéo trước (ACL): Nằm ở vị trí trung tâm đầu gối, có chức năng điều khiển chuyển động quay và chuyển động về phía trước của xương chày.
• Dây chằng chéo sau (PCL): Nằm phía sau đầu gối, có chức năng điều khiển chuyển động ra sau của xương chày, giúp duy trì sự ổn định khi chân duỗi thẳng.
• Dây chằng bên trong (MCL): Kéo dài từ mặt trong của đầu trên xương chày lên mặt trong của đầu dưới xương đùi, duy trì sự ổn định cho đầu gối bên trong.
• Dây chằng bên ngoài (LCL): Nằm ở bên ngoài đầu gối, tạo thành góc hẹp ở phía sau, duy trì sự ổn định cho mặt ngoài của đầu gối.

Cơ bắp và gân

Để khớp gối vận hành linh hoạt và duy trì sự ổn định, không thể thiếu sự phối hợp của hệ cơ và gân bao quanh. Cơ tứ đầu đùi và cơ gân kheo đóng vai trò chủ lực trong các chuyển động gập – duỗi, giúp đứng lên, ngồi xuống hoặc giữ thăng bằng an toàn. Hệ thống gân đóng vai trò như “cầu nối” giữa cơ và xương, cho phép truyền lực hiệu quả.

• Gân cơ tứ đầu đùi: Giúp cơ thẳng đùi, cơ rộng ngoài, cơ rộng trong, cơ rộng giữa bám vào cực trên của xương bánh chè, kiểm soát lực duỗi gối, đặc biệt trong các động tác như đá chân hoặc đứng dậy.
• Gân xương bánh chè: Nối từ phần dưới xương bánh chè đến phần dưới xương chày, tạo nên một trục truyền lực vững chắc khi duỗi thẳng chân hoặc chống đỡ trọng lượng cơ thể.

Bao khớp

Bao khớp là một túi mô mềm chứa dịch khớp – một loại chất lỏng được ví như “dầu bôi trơn sinh học” của cơ thể. Lớp dịch này bao quanh toàn bộ khớp gối, giúp các bộ phận như xương, sụn, gân và dây chằng di chuyển mượt mà, giảm ma sát. Không chỉ vậy, bao khớp gối còn đóng vai trò như bộ giảm xóc, bảo vệ khớp gối khỏi tổn thương cơ học và hấp thụ lực tác động. Đặc biệt, lớp màng hoạt dịch lót bên trong bao khớp có nhiệm vụ nuôi dưỡng sụn, giữ độ đàn hồi và bền bỉ.

Hiểu rõ về khớp gối giúp chúng ta nhận thức được tầm quan trọng của việc duy trì sức khỏe hệ vận động. Nếu gặp các vấn đề liên quan đến xương khớp như đau nhức gối, mỏi chân, bạn có thể tham khảo Thảo Linh Tiên của Dược Bình Đông – sản phẩm bảo vệ sức khỏe hỗ trợ chăm sóc xương khớp được phát triển từ các thảo dược thiên nhiên kết hợp công nghệ hiện đại. Thảo Linh Tiên mang đến giải pháp tiện lợi trong việc giúp giảm các triệu chứng đau nhức xương khớp do viêm khớp, thoái hóa gây ra.

Thông tin của Lương y Nguyễn Thành Danh

Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y

(*) Bản quyền bài viết thuộc về Dược Bình Đông. Khi chia sẻ, cần trích dẫn nguồn đầy đủ: “Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Danh – Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo Dược Bình Đông” hoặc tương tự, đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.

Tham khảo: Vinmec, Nhà thuốc Long Châu, Bệnh viện Tâm Anh ,  Medlatec